سازمان ثبت احوال كشور اعلام كرد: برابر قانون هر كس بايد داراي نام خانوادگي باشد و هيچ كس حق ندارد از نام خانوادگي ديگري براي خودش استفاده كند بنابراين كسي كه نام خانوادگي‌اش بدون اجازه او گرفته شده مي‌تواند اقامه دعوي كند. 
به گزارش ايرنا،‌ يكي از حقوق فرزندان نسبت به والدين تعيين نام مناسب براي آنان است، در كشورمان براي تعيين نام كوچك و نام خانوادگي و نحوه تغيير آن مقرراتي وجود دارد.
آشنايي با اين مقررات به زبان ساده علاوه بر كمك به اشخاص در تعيين نام و نام خانوادگي موجب پيشگيري از اقامه دعاوي بي‌ثمر و يا درخواست‌هاي بدون نتيجه در محاكم و ساير مراجع ذيصلاح خواهد شد.

*** نام كوچك

براي انتخاب نام كوچك افراد معمولا از يك نام ساده يا مركب مانند'بهرام، حسين، محمدعلي، ايمان، فاطمه' كه عرفا يك نام به شمار مي‌آيند استفاده مي‌شود، انتخاب نام با اعلام كننده آن است و اصولا جز در مواردي كه نام موجب هتك حيثيت مقدسات اسلامي مي‌شود، يا عناوين القاب و نام‌هاي زننده و مستهجن يا نامتناسب با جنس، انتخاب نام آزاد است. تشخيص نام‌هاي ممنوع با شوراهاي عالي ثبت احوال است كه از طريق اين شورا مراتب به اداره‌هاي ثبت احوال ابلاغ مي‌شود.
براساس اين گزارش،چنانچه شخصي سيد باشد سيادت او در شناسنامه‌اش آورده مي‌شود و ملاك تشخيص سيادت قيد سيادت در شناسنامه ندارد و حال اين پرسش مطرح مي‌شود كه آيا مي‌تواند پس از رسيدن به سن بلوغ نام كوچك خود را تغيير دهد؟ اگر پاسخ مثبت است اين اقدام چگونه و در چه مرجعي انجام مي شود.
برابر قانون ثبت احوال، انتخاب نام كوچك با اعلام كننده آن است جز در مواردي كه نام با جنس متناسب نيست، براي پسر نام پدر يا پدربزرگ پدري است يا آنكه سيادت آنان با دلايل شرعي ثابت شود.
در مورد اقليت‌هاي ديني شناخته شده در قانون اساسي انتخاب نام تابع زبان و فرهنگ ديني آنهاست.
انتخاب نام آزاد است و پس از انتخاب نام توسط اعلام كننده اصل بر صحت نامگذاري و اصالت شناسنامه با نام مذكور در آن است لذا جز در موارد گفته شده نبايد سند سجلي كه سندي رسمي افراد است دستخوش تغيير و تحول و تابع ميل اشخاص شود.
از طرفي عده‌اي اعتقاد دارند كه داشتن نام كوچك حق افراد است و چنانچه شخصي به يك نام به خصوص علاقه‌مند است يا از نامي تنفر دارد مي‌تواند نام كوچك خود را تغيير دهد، در هر حال و با هر استدلالي مرجع تشخيص اين امر دادگاه است، از اين ‌رو رسيدگي به درخواست تغيير نام كوچك با دادگاه است.
بر اين اساس، اگر شخصي متقاضي تغيير نام بود بايد به كدام دادگاه مراجعه كند و چه تشريفاتي دارد، پاسخ: رسيدگي به اين درخواست، قانون جهت رفاه حال متقاضيان به آنان اجازه داده تا اين درخواست را در قالب درخواست به دادگاه محل اقامت خود و به طرفيت اداره ثبت احوال شهرستان يا بخش صادر كننده سند سجلي، طرح و اقامه كند.
اين دعوي به تعبير حقوقدانان دعوي غيرمالي است و هزينه آن پنج هزار ريال بابت اصل دعوي و يك هزار و 100 ريال بابت اوراق به علاوه براي هر صفحه كپي برابر اصل 200 ريال است.  

*** نام خانوادگي

برابر قانون هر كس بايد داراي نام خانوادگي باشد و هيچ كس حق ندارد از نام خانوادگي ديگري براي خودش استفاده كند و كسي كه نام خانوادگي‌اش بدون اجازه او اتخاذ شده مي‌توانداقامه دعوي كند و در حدود قوانين مربوط تغيير نام خانوادگي غاصب را بخواهد.
چنانچه شخص نام خانوادگي خود را كه در دفاتر سجل احوال ثبت شده تغيير دهد هر ذي‌نفعي مي‌تواند به اين امر اعتراض كند.
براي تغيير نام خانوادگي اداره ثبت احوال صلاحيت دارد. براي انتخاب نام خانوادگي حق تقدم با اشخاصي است كه آن نام را در دفاتر مخصوص نام خانوادگي اداره ثبت احوال به ثبت مي‌رسد و ديگر حق اختيار آن را ندارد مگر با اجازه دارنده حق تقدم و اين حق پس از فوت به ورثه قانوني انتقال پيدا مي‌كند.
هر يك از وراث نيز مي‌تواند در صورت استفاده از نام خانوادگي‌اش توسط ديگري اين امر را مورد اعتراض قرار دهد و تغيير نام خانوادگي او را از دادگاه بخواهد.
البته با رضايت همه وراث شخص مي‌تواند از نام خانوادگي آنها استفاده كند. نام خانوادگي فرزندان همان نام خانوادگي پدر خواهد بود ولي فرزندان كبير حق دارند براي خود نام خانوادگي ديگر انتخاب كنند.
اين گزارش مي افزايد: زن نيز مي‌تواند با موافقت شوهرش تا زماني كه در قيد زوجيت است، از نام‌خانوادگي همسرش بدون رعايت حق تقدم استفاده كند و در صورت طلاق ادامه استفاده از نام خانوادگي منوط به اجازه شوهر خواهد بود.
از اين ‌رو بايد توجه داشت كه مرجع رسيدگي به درخواست تغيير نام خانوادگي اداره ثبت احوال است نه دادگاه ولي رسيدگي به اعتراض صاحب نام خانوادگي مبني بر غصب نام خانوادگي توسط ديگري با دادگاه است.